Diş Eti Tedavisi (Periodontoloji)

Diş eti hastalıkları (periodontal hastalıklar), dişi çevreleyen ve destekleyen diş eti ile kemiği etkileyen enfeksiyon hastalıklarıdır. Ülkemizde halk arasında damak, yarım damak veya çelik damak olarak bilinen hareketli protezlerin kullanılmasının başlıca nedenlerinden biridir.

Hastalığın temel etkeni mikrobiyal dental plaktır. Plak, tükürükteki minerallerle sertleşerek diş taşına dönüşür. Diş taşının birikme hızı kişinin tükürük yapısına göre değişir; bu yapı ailesel olarak da aktarılabildiği için bazı kişilerde çok, bazılarında az diş taşı oluşur.

Diş taşı biriktikçe diş eti cebinin içinde, dişin çiğneyici yüzeyine doğru değil köke doğru ilerler ve kemiği eritir. Böylece diş eti çekilir, kemik kaybı oluşur. Kanamayla başlayan şikâyetler zamanla sıcak-soğuk hassasiyetine, dişin üzerine basamamaya, sallanmaya ve diş kaybına kadar gidebilir.

Diş taşı tek bir dişte değil, yıllar içinde ağızdaki bütün dişlerde etkili olur. Çürük bir diş restore edilerek eski işlevine kavuşturulabilirken, tedavi edilmeyen diş eti hastalığı tüm çenede kemik kaybına ve dişlerin sallanarak kaybedilmesine yol açabilir.

Tedaviyle kemik yıkımının ilerlemesi durdurulabilir; ancak kaybedilen kemik çoğu durumda kendiliğinden geri gelmez. Bu nedenle ne kadar erken önlem alınırsa sonuç o kadar olumlu olur.

Diş fırçalamak ve diş ipi kullanmak diş taşı oluşumunu azaltır ama tamamen engellemez. Tükürük yapısı nedeniyle hızlı taş oluşan kişilerde daha dikkatli ağız bakımı ve daha sık kontrol gerekir.

Sağlıklı diş eti

Açık pembe renkte, mat ve portakal kabuğu görünümündedir; sıkı ve serttir. Normal fırçalama ve diş ipi kullanımıyla kanamaz.

Gingivitis (diş eti iltihabı)

Enfeksiyon yalnızca diş etini etkiler; dişin çevresindeki kemikte henüz kayıp yoktur. En önemli belirtisi fırçalama sırasında ya da kendiliğinden oluşan kanamadır. Diş etleri kırmızı, şiş, parlak ve yumuşak bir görünüm alır. Temel neden yetersiz ağız bakımıdır; sistemik hastalıklar, ilaçlar, ailesel yatkınlık, travma, hatalı diş tedavileri ve yabancı cisim reaksiyonları da rol oynayabilir. Ağız hijyeni eğitimi, diş taşı temizliği, hatalı restorasyonların düzeltilmesi ve antiplak ajanlarla tamamen iyileşebilir.

Kronik periodontitis

Dişi çevreleyen destek dokuların enfeksiyonu ve yıkımıdır. Plak ve diş taşı, diş ile diş eti arasından ilerleyerek kemik kaybına ve diş eti çekilmesine yol açar. Koyu kırmızı-morumsu diş eti, çekilme veya büyüme, dişlerde aralanma, uzama, dönme ve sallanma, cepler içinde yiyecek birikmesi, apse ve ağız kokusu görülebilir. Başlangıç evresi cerrahi olmayan yöntemlerle tedavi edilebilir; ilerlemiş durumlarda küretaj veya flap cerrahisi gerekir. Stres, sigara, diyabet ve bağışıklık sistemi hastalıkları tedaviye yanıtı etkiler.

Periodontal apse

Diş etine batan yabancı cisimler veya tahriş sonucu diş etinde kızarıklık, şişlik ve hassasiyetle seyreden bir apse oluşabilir; diş apsesiyle karıştırılmamalıdır. Etken ortadan kaldırıldığında genellikle kısa sürede geriler. İleri kemik kaybı olan, tedavi edilmemiş vakalarda ise derin dokuları etkileyen apseler gelişebilir; sallanma, künt zonklayıcı ağrı, ateş, halsizlik ve şişlik görülür. Acil tedavisi drenaj ve gerektiğinde antibiyotiktir, ardından cerrahi tedavi planlanır.

• Fırçalama sırasında diş eti kanaması (sağlıklı diş eti kanamaz)
• Kırmızı, şiş, ödemli ve hassas diş etleri
• Sürekli ağız kokusu
• Dişlerden kolayca ayrılan ve çekilen diş etleri
• Diş ile diş eti arasından iltihaplı akıntı
• Sallanan veya birbirinden uzaklaşan dişler, yeni oluşan ya da artan aralıklar
• Kök yüzeylerinin açığa çıkması

Sigara damarlarda büzülmeye yol açarak kanamayı azaltır. Bu nedenle sigara kullananlarda en önemli uyarı işareti olan kanama görülmeyebilir ve hastalık fark edilmeden ilerleyebilir.

Periodontal tedavi üç aşamalı bir süreçtir ve her aşamanın eksiksiz yerine getirilmesi gerekir; herhangi birindeki aksama sonucu olumsuz etkiler:

1. Hekim tedavisi: Duruma uygun tedavinin eksiksiz uygulanması (detertraj, küretaj, flap cerrahisi vb.).
2. Hastanın ağız bakımı: Yalnızca diş fırçalamak yeterli değildir; diş ipi, arayüz fırçası ve gargaralar alışkanlık haline getirilmelidir.
3. Düzenli kontrol: Ne kadar iyi temizlik ve bakım yapılırsa yapılsın diş taşı yeniden oluşur. Oluşma hızı tükürük yapısına bağlıdır; buna göre 3, 6 veya 12 aylık kontrol programı belirlenir.

Küretaj ve flap operasyonu

Küretaj, diş eti açılmadan cep içindeki birikintilerin ve iltihaplı dokunun temizlenmesidir. Flap operasyonu ise daha ileri vakalarda kökün derin kısımlarını net görebilmek için diş etinin açılması, temizlenmesi ve dikişle kapatılmasıdır.

Diş eti çekilmesinin nedenleri

• Gingivitis ve periodontitis (en sık neden)
• Hatalı diş fırçalama
• Diş dizisindeki bozukluklar
• Yüksek frenulum (dudak bağlantısı)
• Kronik travma: tırnak yeme, diş sıkma ve gıcırdatma
• Hatalı yapılmış kron, köprü veya dolgular
• Hatalı ortodontik tedavi
• İleri yaş

Hastalığı kolaylaştıran etkenler

• Sigara: Kanamayı maskeleyerek hastalığın sinsi ve hızlı ilerlemesine yol açar.
• İlaçlar: Doğum kontrol hapları, antidepresanlar ve bazı kalp ilaçları ağız sağlığını etkileyebilir; kullandığınız ilaçları hekiminize bildirin.
• Hormonal değişiklikler: Hamilelik, ergenlik, menopoz ve adet dönemlerinde diş etleri hassaslaşır, taş oluşumu artabilir.
• Stres: Vücudun enfeksiyonla mücadelesini zorlaştırır.
• Diş sıkma ve gıcırdatma: Destek dokuların yıkımını hızlandırır; gece plağı önerilebilir.
• Kötü beslenme: Bağışıklık sistemini zayıflatır.
• Diyabet: Diş eti enfeksiyonları açısından yüksek risk oluşturur.
• Taşkın dolgu, kron ve köprüler: Diş etine baskı yaparak sorun oluşturur.

• “Diş taşı temizliğinden sonra dişlerimin arası açıldı.” Aralıklar temizlikle oluşmaz; daha önce diş taşıyla dolu olan, çekilmiş diş etinin bıraktığı boşluklar görünür hale gelir.
• “Bir kez temizletirsen taş tekrar oluşur.” Diş taşı temizlik yapılsa da yapılmasa da yeniden oluşur; bu yüzden düzenli kontrol gerekir.
• “Annemde babamda da dişler erken döküldü, bende de öyle olacak.” Tükürük yapısına bağlı yatkınlık ailesel olabilir; ancak dikkatli ağız bakımı ve düzenli kontrolle etkisi en aza indirilebilir.
• “Dişlerimde çürük yoktu ama sallanıp döküldü.” Çürük olmasa da diş eti hastalığı kemik desteğini yok ederek sağlam dişlerin kaybına yol açabilir.
• “Diş eti ameliyatı oldum ama tekrarladı.” Cerrahi tedavi tek başına yeterli değildir; ağız bakımı ve düzenli kontrol aşamaları aksarsa hastalık yeniden ilerleyebilir.