Protez tedavisi, kaybedilen ya da ileri derecede harap olmuş dişlerin kron, köprü veya çıkarılabilir protezlerle yerine konduğu bir tedavi yöntemidir. Protezler, hastanın kendisinin çıkaramadığı sabit protezler ve takıp çıkarabildiği hareketli protezler olmak üzere ikiye ayrılır. Denizli’deki kliniğimizde protez türü ve materyal; dişlerin durumu, estetik beklenti ve çiğneme kuvvetleri birlikte değerlendirilerek seçilir.
- Tek diş için kron, diş eksikliklerinde köprü
- Metal destekli, zirkonyum destekli ve metal içermeyen cam seramik seçenekler
- Diş eti uyumu için basamaklı diş preparasyonu
- Total ve parsiyel hareketli protezler; alt çenede implant destekli seçenek
Tedavi süreci
Muayene ve planlama
Dişlerin, diş etlerinin ve kemiğin durumu değerlendirilir; sabit ya da hareketli protez ve uygun materyal birlikte belirlenir.
Preparasyon
Kron veya köprü yapılacak dişler, çevresinde basamak oluşturacak şekilde hazırlanır.
Ölçü
Dijital veya klasik ölçü alınır; altyapı CAD/CAM teknolojisiyle tasarlanıp üretilir.
Prova
Protezin uyumu, rengi ve kapanışı ağızda kontrol edilir, gerekli düzeltmeler yapılır.
Yapıştırma ve kontrol
Protez, materyale uygun yapıştırıcıyla simante edilir; bakım önerileri verilir ve kontrol randevusu planlanır.
Sabit ve hareketli protezler
Sabit protezler dişlere özel yapıştırıcılarla simante edilir ve hasta tarafından çıkarılamaz. Hareketli protezler ise çok sayıda ya da bütün dişlerini kaybetmiş ve sabit protez yapılamayan hastalar için hazırlanır.
- Kron: Tek bir dişe yapılan sabit protezdir.
- Köprü: Diş eksikliğinde, komşu dişlere dayanan ve birbirine bağlı kronlardan oluşan sabit protezdir.
Başlıca sabit protez türleri:
- Metal destekli porselen (seramik) kron ve köprüler
- Zirkonyum destekli porselen kron ve köprüler
- Metal içermeyen cam seramik kronlar
- Laminate (yaprak) porselenler
Preparasyon ve diş eti uyumu
Preparasyon, dişin kron veya köprüye hazırlanması için yapılan şekillendirme işlemidir. Basamaklı preparasyonda dişin çevresinde bir basamak (set) oluşturulur; bu, restorasyonun diş ve diş eti dokularıyla daha iyi uyum sağlamasına yardımcı olur.
Önemli olan, restorasyon kenarının diş eti altında, hizasında veya üstünde olması değil; nerede olursa olsun pürüzsüz ve tam uyumlu olmasıdır. Uyumsuz bir kenarı diş eti altına gizlemek kabul edilebilir bir uygulama değildir. Diş etine batan veya çıkıntı oluşturan restorasyonlar zamanla şu sorunlara yol açabilir:
- Fırçalama sırasında diş eti kanaması
- Ağız kokusu ve diş etinde renklenme
- Diş eti çekilmesi
- Kron altında çürük (sekonder çürük)
- Kemik kaybı
Kron veya köprü kullanan hastalardaki diş eti kanamasının sık nedenlerinden biri bu uyumsuzluktur. Bu şikâyet gargara veya özel macunlarla geçmez; restorasyonun sökülmesi, gerekiyorsa diş eti tedavisi yapılması ve uygun preparasyonla yenilenmesi gerekir.
Metal destekli porselen kron ve köprüler
Metal-porselen sistemleri uzun yıllardır kullanılan, klinik olarak kendini kanıtlamış restorasyonlardır. Metal ile porselen arasındaki bağlantı güçlüdür. Zirkonyum kuvvetlere dayanıklı olsa da esnemediği için, çok uzun köprülerde metal destekli sistemler hâlâ ilk tercih olabilir.
Metal altyapı ışığı geçirmediği için özellikle ön bölgede estetik sınırlamalar oluşturabilir; diş etinin ince olduğu durumlarda kron kenarında koyu bir hat görülebilir.
Döküm ve lazer sinterleme altyapılar
Klasik döküm yöntemiyle hazırlanan altyapılarda mumun deforme olması ve döküm sırasındaki ısı farkına bağlı büzülmeler uyumu olumsuz etkileyebilir. Lazer sinterleme (CAD/CAM) yönteminde altyapı tamamen bilgisayar teknolojisiyle üretilir, uyum daha hassastır ve doku uyumu bilinen krom-kobalt alaşımı kullanılır.
Kliniğimizde döküm metal destekli protez yapılmamaktadır; metal destekli protez gerektiğinde, ölçü hassasiyeti ve doku uyumu nedeniyle lazer sinterleme yöntemi kullanılmaktadır.
Zirkonyum destekli porselenler
Zirkonyum; darbelere dayanıklı, hafif, ısı iletmeyen ve ışığı görece geçiren bir materyaldir ve porselenin altındaki metalin yerini alabilir. CAD/CAM ile üretildiği için, dikkatli ölçü ve uygun basamaklı preparasyon yapıldığında uyumu çok iyidir. Maliyeti metal destekli seramiklere göre daha yüksektir.
Bununla birlikte zirkonyum ile üzerindeki porselen arasında kırılma (çatlama) görülme olasılığı, metal-porselen bağlantısına göre daha fazladır. Zirkonyum her durumda estetik açıdan en uygun seçenek değildir; ön bölgeyi de içeren uzun köprülerde tercih edilebilir. Ön bölgede tek diş ve kısa köprülerde metal ya da zirkonyum içermeyen cam seramik kronlar daha doğal bir görünüm sunar.
Altyapı olarak zirkonyum
Zirkonyum yalnızca dişin yüzeyini örten bir altyapı olarak hazırlanır ve üzeri porselenle kaplanır; ağızda zirkonyumun kendisi görünmez.
Monolitik zirkonyum
Daha şeffaf zirkonyum blokların geliştirilmesiyle, üzerine porselen gerektirmeyen monolitik kronlar ve arka bölgede 4–5 üyeye kadar köprüler yapılabilmektedir. Estetiği sınırlı olduğu için estetiğin ön planda olmadığı arka dişlerde uygundur; CAD/CAM ile kısa sürede üretilebildiğinden arka bölge köprülerinde tercih edilebilir. Ayrıntılar için Zirkonyum sayfamıza bakabilirsiniz.
Metal içermeyen cam seramik kronlar (Empress ve E-max)
Metal veya zirkonyum içermeyen tam seramik kronlar, ışık geçirgenlikleri ve renk uyumları diş minesine çok yakın olduğu için özellikle ön bölgede doğal bir görünüm sağlar.
Şeffaf yapıları nedeniyle alttaki dişin rengi sonucu etkiler; örneğin kanal tedavili ve renk değiştirmiş dişlerde uygun olmayabilirler. Hazırlanmaları, provaları ve yapıştırılmaları metal veya zirkonyum destekli kronlara göre daha hassastır ve özel adeziv yapıştırıcılar gerektirir. Bu kronları yaptıracak hastaların ağız hijyeninin iyi olması önemlidir.
Empress
Ön dişlerde, özellikle çiğneme yükünün az olduğu bölgelerde tercih edilen, metal ve zirkonyum içermeyen estetik bir seramiktir. Yalnızca tek kron olarak yapılabilir; köprü için uygun değildir.
E-max
Empress’e göre daha dayanıklı olacak şekilde geliştirilmiştir. Çiğneme yükünün daha fazla olduğu estetik bölgelerde ve arka dişlerde tek kron olarak, ayrıca tek diş eksikliğinde ön bölgede 3 üyeli kısa köprülerde kullanılabilir. Daha uzun köprülerde kırılma riski artar; diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm) olan hastalarda dikkatli kullanılmalıdır. Ayrıntılar için E-max sayfamıza bakabilirsiniz.
Laminate (yaprak) porselenler
Laminate porselenler, dişlerin yalnızca ön yüzeyinden çok az aşındırma yapılarak ya da bazı durumlarda hiç aşındırma yapılmadan, güçlü adeziv sistemlerle yapıştırılan çok ince seramik restorasyonlardır. Empress veya E-max materyalinden hazırlanır.
Dişlerinin renginden veya şeklinden memnun olmayan hastalarda, dişin diğer yüzeylerini orijinal haliyle koruması önemli bir avantajdır. Başarılı bir sonuç için ayrıntılı bir ön planlama gerekir.
Laminate kompozitten de yapılabilir; ancak kompozit çay, kahve ve sigara gibi alışkanlıklardan daha kısa sürede etkilendiği için porselen laminate genellikle daha uygun görülür. Seramiğin renk stabilitesi uzun ömürlüdür. Ayrıntılar için Lamine Uygulama sayfamıza bakabilirsiniz.
Hareketli protezler
Total protez
Halk arasında damak veya komple protez olarak bilinir; ağzında hiç diş kalmamış hastalara uygulanır. Alt çenede total protez kullanan hastaların önemli bir kısmı protezin tutuculuğundan ve sabitliğinden şikâyetçidir. Alt çeneye yerleştirilen 2 veya 4 implant ile protezin tutuculuğu ve stabilitesi belirgin şekilde artırılabilir; protez vuruğu, altına yiyecek kaçması ve protezin oynaması gibi şikâyetler önemli ölçüde azalabilir. Üst çene total protezlerinde ise çoğu zaman implanta ihtiyaç duyulmaz.
Parsiyel protez
Halk arasında çelik damak veya yarım damak olarak bilinir. Kroşeli (klasik), hassas tutuculu (halk arasında çıtçıtlı veya topuzlu) ve hibrit tipleri vardır. Her birinin estetik, dayanıklılık ve maliyet açısından farklı avantaj ve dezavantajları bulunur; uygun tip, hastanın ağız ve diş yapısına göre planlanarak seçilir.
Sık sorulan sorular
Zirkonyum, metal destekli ve E-max arasında nasıl seçim yapılır?
Seçim dişin konumuna, köprünün uzunluğuna, estetik beklentiye ve çiğneme kuvvetlerine göre yapılır. Ön bölgede tek dişlerde cam seramik, arka bölge köprülerinde monolitik zirkonyum, çok uzun köprülerde ise metal destekli sistemler öne çıkabilir. Karar muayenede birlikte verilir.
Kronlu dişimin diş eti neden kanıyor?
Sık nedenlerden biri, kron kenarının dişe tam uyum sağlamaması ya da diş etine batmasıdır. Bu durum gargara veya macunla düzelmez; kronun sökülmesi, gerekiyorsa diş eti tedavisi yapılması ve uygun preparasyonla yenilenmesi gerekebilir.
Alt total protezim oynuyor, ne yapılabilir?
Alt çene total protezlerinde tutuculuk sorunu sık görülür. Alt çeneye yerleştirilecek 2 veya 4 implant, protezin tutuculuğunu ve sabitliğini belirgin şekilde artırabilir. Uygunluk, muayene ve kemik değerlendirmesiyle belirlenir.
Laminate için dişlerim kesilir mi?
Laminate porselenlerde dişin yalnızca ön yüzeyinden çok az aşındırma yapılır; bazı durumlarda hiç aşındırma gerekmez. Dişin diğer yüzeyleri orijinal haliyle korunur.
Hassas tutuculu protez nedir?
Halk arasında çıtçıtlı veya topuzlu protez olarak bilinen, görünür metal kroşeler yerine dişlere yapılan kronlara bağlanan özel tutucularla sabitlenen parsiyel protezdir. Uygunluğu, kalan dişlerin durumuna göre planlanır.
Sitedeki bilgiler bilgilendirme amaçlıdır; hekimin muayenesi, tanı ve tedavi planlamasının yerine geçmez. Tedavi süreci ve sonuçları kişiden kişiye değişir.