Ağız ve Diş Cerrahisi

Diş hekimliğinde amaç öncelikle dişi korumaktır; ancak bazı durumlarda çekim gerekli olabilir:

• Çürük veya kırık nedeniyle ileri derecede madde kaybı olan dişler
• İlerlemiş diş eti hastalığı nedeniyle aşırı sallanan dişler
• Kanal tedavisine rağmen kurtarılamayan dişler
• Değişme zamanı geciken süt dişleri
• Ortodontik tedavi sırasında çekimi gerekli görülen dişler
• Kist veya tümör içinde kalan dişler

Çekim sonrası dikkat edilmesi gerekenler

• Çekim yerine konulan tamponu yaklaşık 1 saat sıkıca ısırın ve gerekmedikçe değiştirmeyin; sık değiştirmek oluşan pıhtıyı bozar.
• Pıhtı iyileşmenin temelidir. Bölgeyi emmek, sık çalkalamak veya tükürmek pıhtının uzaklaşmasına ve iyileşmenin gecikmesine yol açar.
• 2–3 saat bir şey yemeyin; sonrasında ılık yiyecekleri tercih edin.
• 48 saat boyunca sigara içmeyin.
• 24 saat sonra bölgeyi yüzeysel olarak fırçalamaya başlayın; hekiminiz önerirse antiseptik gargara kullanın.
• Ağrı olursa aspirin dışındaki ağrı kesicileri tercih edin.
• 48 saat sonra aşırı şişlik, ağrı veya kanama olursa hekiminize başvurun.

Çekimden birkaç gün sonra yüzde dışarıdan fark edilen morarma görülebilir. Doku içindeki kılcal damar kanamasından kaynaklanır ve genellikle 10–15 gün içinde kendiliğinden geçer. İşlemden 48 saat sonra dıştan sıcak uygulama bu süreyi kısaltabilir.

Sürme zamanı geldiği hâlde kemik içinde kalan dişe gömülü diş, bir kısmı ağızda görünen dişe ise yarı gömülü diş denir. En sık alt ve üst çenedeki üçüncü azı dişleri (yirmi yaş dişleri) gömülü kalır.

Neden gömülü kalır?

• Dişin anormal pozisyonu veya komşu dişlerin baskısı
• Çevre kemiğin yoğun olması ya da çenede yer darlığı
• Kronik iltihapların dişin üzerindeki dokuyu kalınlaştırması
• Süt dişlerinin erken veya geç çekilmesi
• Kalıtım ve bazı sistemik hastalıklar

Hangi durumlarda çekilmesi önerilir?

• Temizlenemediği için ağız kokusuna veya enfeksiyona yol açıyorsa
• Nedeni açıklanamayan, yüze ve kulak çevresine yayılan ağrılara neden oluyorsa
• Diğer dişlerin sürmesini engelliyor ya da diş dizilimini bozuyorsa
• Komşu dişte hasara veya kist oluşumuna yol açma riski varsa
• Protez yapımını engelliyorsa

Operasyon genellikle lokal anestezi ile yapılır. Sonrasında ağrı, şişlik, morarma, ağız açmada kısıtlılık, enfeksiyon ve kanama görülebilir. Bunları en aza indirmek için tampon, dıştan soğuk uygulama ve hekimin uygun gördüğü ilaçlar (antibiyotik, ağrı kesici-iltihap giderici, antiseptik gargara) kullanılır. İlk gün emip tükürmemek ve sıcak yiyecek-içeceklerden uzak durmak önerilir; oluşabilecek morarma yaklaşık on günde geçer ve ikinci günden itibaren dıştan sıcak uygulama bu süreyi kısaltır.

Üst çenenin arka bölgesine implant yapılması gerektiğinde, bu bölgedeki kemik yüksekliği bazen implant için yetersiz kalır. Bu durumda sinüs boşluğunun tabanı kaldırılarak içine kemik tozu (greft) yerleştirilir ve kemik hacmi artırılır.

Kemiğin durumuna göre açık veya kapalı sinüs lifting yöntemi tercih edilir. Hangi yöntemin uygun olduğu tomografik değerlendirme sonrasında belirlenir.

Çene kemiklerindeki kistler; içi sıvı veya yarı yoğun doku artıklarıyla dolu, iç yüzü epitelle kaplı ve dıştan bağ dokusu kılıfıyla çevrili oluşumlardır. Çevre dokuları iterek yavaş büyürler ve röntgende genellikle yuvarlak ya da oval, sınırları belirgin görünürler.

Kökenlerine göre diş kökenli (odontojen), diş kökenli olmayan (non-odontojen) ve iltihabi kistler olarak sınıflandırılırlar.

Kistlerin tedavisi cerrahidir. İşlemin türünü kistin büyüklüğü ve yeri belirler:

• Enükleasyon: Kistin kılıfıyla birlikte tamamen çıkarılması
• Marsupializasyon: Kistin ağız boşluğuyla birleştirilerek küçülmesinin sağlanması

Bazı kist türlerinde tekrarlama olasılığı bulunduğundan, tedaviden sonra altı aylık aralıklarla kontrol önemlidir.

Apikal rezeksiyon, diş kökünün kemik içindeki ucunun ve çevresindeki iltihabi dokunun cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Şu durumlarda tercih edilir:

• Kanal tedavisine yanıt vermeyen kök ucu iltihapları ve sorunlu kanallar
• Kanal içinde kırılan ve çıkarılamayan aletin tedaviyi engellediği vakalar
• Kök ucuna yakın kırıklar
• Kanal tedavisi sırasında kök ucunda delinme olması veya dolgu maddesinin kök dışına taşması

İşlem lokal anestezi ile yapılır. Sonrasında ağrı, şişlik, morarma ve kanama görülebilir; nadiren komşu dişlerin etkilenmesi veya sinüs bağlantısı gibi komplikasyonlar gelişebilir. Hekimin uygun gördüğü ilaçlarla bu etkiler en aza indirilir.

• İşlem yapılan dişe birkaç ay boyunca aşırı yük bindirilmemelidir.
• Operasyon günü sıcak yiyecek ve içeceklerden kaçınılmalı, dıştan soğuk kompres uygulanmalıdır.
• Morarma olursa ikinci günden itibaren sıcak kompres iyileşmeyi hızlandırır; morarma genellikle 10 gün içinde kaybolur.

PRF, hastadan alınan az miktardaki kanın özel bir santrifüj cihazında bileşenlerine ayrıştırılmasıyla elde edilen, trombosit ve büyüme faktörü yönünden zengin bir fibrin materyalidir. Elde edilen materyal aynı hastanın cerrahi bölgesine uygulanır.

Trombositlerden salınan büyüme faktörleri dokuların onarım mekanizmasını destekler. Bu yöntemle hedef bölgeye, kan dolaşımıyla ulaşabilecek olandan çok daha yüksek yoğunlukta trombosit ve büyüme faktörü iletilebilir.

• Tek başına veya kemik tozu (greft) ile karıştırılarak kemik eksikliği olan bölgelerde kullanılabilir.
• Hastanın kendi kanından elde edildiği için alerji riski taşımaz.