Ortodonti (Diş Teli Tedavisi)

Dişler düzenli sıralanmadığında aralarında ve çevrelerinde daha fazla bakteri plağı tutunur. Bu plakta üreyen mikroorganizmaların ürettiği asitler, mine yüzeyinde çürüğe ve diş etlerinde periodontal sorunlara yol açabilir.

Öne doğru çıkık konumdaki dişler uzun süre tedavi edilmezse travmaya uğrama ihtimali de artar. Özellikle ön dişleri dışarıda olan çocuklarda bu dişlerde kırıklara sık rastlanır; travma gören dişlerin kanal tedavisi, dolgu veya kron ile onarılması gerekebilir.

Çocuğun ilk ortodontik kontrolü 7 yaş civarında yapılmalıdır. Bu yaşta ön dişler sürer ve olası sorunların ilk belirtileri ortaya çıkmaya başlar. Ön dişler için yeterli alan yoksa diğer dişleri sıkıştırarak çapraşıklığa neden olabilirler; zamanında alan kazanılması, ileride diş çekimi ihtiyacını ortadan kaldırabilir.

Sıkışık veya çıkık dişler çoğu zaman arka planda bir çene gelişimi sorununa işaret eder. Bu durumda tedavi iki aşamada planlanabilir: ilk aşamada çene ilişkileri düzenlenir, büyüme yönlendirilir ve gerekirse çene genişletilir; ikinci aşamada dişlerdeki eğimler ve düzensizlikler giderilir. Yüz ve çene büyümesinin büyük bölümü ergenlik döneminde tamamlandığından, çene kaynaklı sorunlarda tedavinin ertelenmesi büyümeyi yönlendirme imkânını kısıtlar.

Süt dişlenme dönemi (okul öncesi)

Parmak emme, dudak ısırma, uzun süre biberon veya emzik kullanımı gibi alışkanlıklara bağlı sorunlar bu dönemde giderilirse kalıcı bir iskeletsel bozukluk oluşmadan tedavi edilebilir. Bu amaçla ağız içinden veya dışından kuvvet alan apareyler kullanılabilir.

Karışık dişlenme dönemi (ilkokul çağı)

Süt dişleri, alttan gelen daimi dişlere rehberlik eder. Erken kaybedilen bir süt dişinin boşluğuna komşu dişler kayabilir ve daimi dişin yeri daralır. Süt dişinin geç düşmesi de daimi dişin farklı bir konumda sürmesine veya çene içinde gömülü kalmasına yol açabilir.

Daimi dişlenme dönemi

Karışık dişlenmeyle başlayıp ergenliğin sonuna kadar süren bu dönemde, alt çenenin üst çeneye göre önde ya da çok geride olması gibi çeneler arası uyumsuzluklar ele alınır.

Ortodonti her yaş grubuna uygulanabilen bir tedavidir; dişlerin hareket ettirilmesi için bir yaş sınırı yoktur. Dişler arasındaki çapraşıklığın tedavisinde yaş belirleyici değildir, ancak çene kaynaklı sorunlarda erken müdahale önem taşır. Yetişkinlerde tedavi süresi biraz daha uzun olabilir.

Yetişkin hastalarda görünüm beklentisi daha ön plandadır. Bu nedenle metal braketlere göre daha az fark edilen seramik (porselen) braketler ve şeffaf plaklar sık tercih edilir. Şeffaf plaklar takılıp çıkarılabilir; yemek sırasında çıkarılır ve günlük kullanımı pratiktir. Uygun yöntem, muayene sonrasında hekimle birlikte belirlenir.

Diş teli olarak da bilinen ortodontik apareyler, çoğunlukla dişlere kontrollü kuvvet iletmek için kullanılır. Dişlere yapıştırılan braket adı verilen küçük parçalar; ortodontik tel, yay ve küçük lastiklerle oluşturulan kuvveti dişe aktarır. Bu kuvvetin etkisiyle dişin hareket ettiği tarafta kemik yeniden şekillenir, karşı tarafta ise yeni kemik oluşur.

• Hareketli apareyler: Ağızdan takılıp çıkarılabilen, üzerindeki yay ve vida gibi parçalarla dişlere kuvvet ileten apareylerdir.
• Sabit apareyler: Braketler dişlere yapıştırılır ve tedavi bitene kadar çıkarılmaz.
• Pasif apareyler: Alışkanlık kırıcılar ve pekiştirme apareyleri gibi, kuvvet uygulamaktan çok mevcut durumu korumaya yönelik apareylerdir.

Aparey seçimine hekim karar verir; çocuğun tedaviye isteği ve uyumu ile ailenin koşulları da bu kararda dikkate alınır.

1. Tedaviye başlamadan önce ağızdaki çürükler ve diş eti sorunları tedavi edilmiş olmalıdır.
2. Apareyler takıldıktan sonra ağız hijyenine azami özen gösterilmeli, aparey çevresinde bakteri plağı birikmesine izin verilmemelidir.
3. Kontrollerde hekimin önerilerine uyulmalıdır.
4. Randevular aksatılmamalıdır.
5. Hareketli apareyde kırılma veya sabit braketlerde kopma olursa hekime haber verilmelidir.
6. Pekiştirme apareyleri hekimin önerdiği süre ve zamanlarda kullanılmalıdır.

Diş teli tedavisi bittiğinde dişlerin konumu değişmiştir. Bazı bölgelerde yeni kemik oluşur ve bu kemiğin olgunlaşması zaman alır; dişleri çevreleyen periodontal bağlar da yeni duruma henüz uyum sağlamamıştır. Bu nedenle apareyler çıkarıldığında dişlerde eski konumlarına dönme eğilimi vardır.

Elde edilen sonucun korunması için, dişler yeni konumlarına uyum sağlayana kadar hekimin uygun gördüğü şekilde ve sürede özel apareylerle pekiştirme tedavisi uygulanması gerekir.